Ua vision de SÒ JO
cançon d’Alidé Sans
Comentari entau blòc de Nicolau Rei
Bèthvéder.
(escriut en occitan gascon tolosan)
Dambe
Sò jo, avèm ua cançon
dambe un repic entrainant que constrasta dambe un vertadèr tèxte de rompedura
amorosa, benlèu a l’interfòne, revelator deus rapòrts umans dins las nòstas
societats occidentalas. Cançon de desseparacion donc qu’ei de sarrar d’Ath
delà de tu o encara Soleta e Complèta de la medisha
Alidé.
Mès
prumèr lo tèxte :
« Creigui que hè ja massa temps
qu'acabèren es nòsti moments
coma dídies tu :
era vida passe e tot càmbie.
Sò jo, sò jo, sò jo...
Pensi que hè ja massa temps
que hís a baishar deth tòn vaishèth
e era pòrta non daurís
encara que diga es paraules clau...
Sò jo, sò jo, sò jo...
Creigui que hè ja massa temps
que me'n pendisqui de dia e de net
e ara cridi perdon
perque m'estofi damb es lèrmes en arrir
perque m'estofi damb es lèrmes en arrir
perque m'estofi damb es lèrmes en arrir...
ieeeee e e e e e
ieeeee e e e e e
Sò jo, sò jo, sò jo...
Sò jo, sò jo, sò jo...
ieeeee aumens escota-me
escota-meeeee
Sò jo qui sauvèc tòn còr herit
sò jo qui alugèc era lum deth tòn esperit
sò jo qui et suenhèc enquià morir
sò jo qui et metèc eth mond as pès...
Dilhèu non vòs pensar
sai qu'ei mès facil
dilhèu non te'n embrembes
dera dignitat ?
A còps m'envasís eth dubte
de se te coneishi pro
o ei qu'ès d'acòrd
en embarrar-te e ignorar ?
M'empodoi cada viatge que senti que non hès cas
e imagini que
tornam començar
ieeeee e e e e e
ieeeee e e e e e
Sò jo, sò jo, sò jo...
Sò jo, sò jo, sò jo... »
Podèm
destacar tres punts notables d’aquesta cançon :
1- La gaujor.
Avèm donc ua musica en contradiccion
dambe lo tèxte. La musica ei quasi gaujosa e lo repic ei enairejant. La musica
veng afortir lo títol de la cançon Sò jo
que sona coma l’acceptacion de çò qu’ei per l’artista. Aqueste « Sò jo » ei de
comparar dambe la debuta deu roman occitan lo mès celèbre deu sègle XX : Catòia
de Joan BODON. La debuta ei
aquesta : « Òc, soi Catòia. Catòia
l'Enfarinat. Jamai soi pas estat coma los autres.
Jamai. Perque soi Catòia. E tanben perque soi
Enfarinat. A Sant-Genièis degun sap pas que soi Catòia. Degun sap pas que soi Enfarinat. Mas ieu o sabi. Ieu
Amans, Baptista, Blasi Codomièr.»
Dambe la melodia sentissèm tot lo nhac
de la joenèssa e l’espèr que pòrta damb’era. La darrèra frasa de la cançon « Tornam començar »,
qu’ei en contradiccion dambe tot lo tèxte de la cançon, fortaleja l’impression
d’energia positiva de Sò jo.
Mès
aquera darrèra frasa ei desenlusida. Alidé ditz « tornam començar » mès i crètz pas mès.
2-La
tristessa. Ei lo tèxte que pòrta la gravetat, la tristessa de la
desseparacion amorosa. Avèm ua estructura engabiada dambe la frasa « Creigui que hè ja
massa temps » que servís a mercar la repeticion.
Imaginam facilament Alidé que ploriqueja
davant la pòrta de l’edifici, benlèu au pè de l’interfòne : « era pòrta non
daurís encara que diga es paraules clau ». La situacion, un mòs
umilianta, ei clarament tornada dins lo tèxte per los « ieeeee » e « escota-me » que mòstran aquestas
gemidas. Sentissèm lo prigond tristèr de l’èste.
Lo
tèxte pòrta tanben ua letania de rasons entà que l’aute draubisca la pòrta. Alidé
mos da un vertadèr planh, un mòs patetic e plen de bonas intencions. Per
exemple : « Sò jo qui sauvèc tòn còr herit » o « sò jo qui et suenhèc enquià morir ». Aquò que hè pensar
a la cançon, mondialament celèbra, de Jacques BREL (1959), Ne me quittepas.
Lo dobte ocupa ua part importanta de la fin de la cançon de
la joena aranesa : « A còps m'envasís
eth dubte de se te coneishi pro o ei qu'ès d'acòrden embarrar-te e ignorar ? ». Lo dobte d’aquera gojata fàcia a la concepcion
de l’amor deus òmes ei omnipresent dins las òbras d’Alidé. Ath delà de tu,
qu’avèm tractat dejà dins aqueste blòc, mos hè capbussar dins lo dobte amorós.
Lo dobte ei pas que signe d’ua dolor mès fòrta d’un maucòr amorós.
En damorar dins la tradicion
literària occitana, lo tèxte d’Alidé sembla fòrça tanben au de la trobairitz BEATRITZ, comtèssa
de Diá (1140-1175) : Estat ai en greu cossirier.
Ací
lo tèxte modernizat :
« En gran pena lo còr me dòu
Ende un cavalièr qu'èi perdut,
Vòli totjorn qu'aquò sia sabut
Que l'èi contentat mòrt e hòu
Ara vei que soi trahida
Car l'auríai pas dat pro
d'amor ;
Au lèit o tota vestida.
Mon cavalièr, jo le voleríai
Ténguer un ser dins mos braces
nuds,
E que se'n tròbe eth
tresperdut
De sol coishin le serviríai,
Car d'eth soi mès afolida
Qu'èra Florís de Blancaflor.
L'autregi mon còr, e m'amor,
Mon èime, mos uelhs, ma vida.
Bèl amic, avenent e doç,
Quora seratz a mon poder,
E cochèssi dab vos un ser,
E vos dèssi un bais amorós,
Sapiatz que gran talent auríai
De vos ténguer en lòc de
marrit,
Tant que vos seratz pas desdit
De hèr çò que voleríai. »
Ei amusant de véser, a ueit sègles
de distància, qu’un deus prumèrs tèxtes d’amor escriut per ua vertadèra hemna
s’unís dambe le d’Alidé. Tornam trobar la hemna amorosa e abandonada per un òme
absent. D’un biais plan feminin Alidé, coma Beatritz, ei pas mès dins la
realitat. Imagina tornar víver lo son amor maugrat las realitats d’ua umanitat desincarnada.
3-La desumanizacion. Ei un tèma recurrent d’Alidé Sans, que sentissèm
dejà dins la cançon Mònstres.
L’òme d’au jorn d’auèi –rarament la hemna entà Alidé- a perdut la sua umanitat.
Ací avèm d’òmes modèrnes que s’amagan darrèr las lors tecnologias entà evitar
de s’assumar. Las tecnologias, ací benlèu l’interfòne, evitan la confrontacion,
la vertat. La desseparacion se hè sense contactes dambe coardisa e un silenci
fred de la part de l’òme.
Aquera vision de la
desumanizacion de l’òme iperconectat la legissèm dins la novèla occitana d’Eric
GONZALES, que parla encara d’interfòne, Un bon moment. Resistissi pas au
plaser de citar la fin d’ aqueste tèxte ironico-amar, qu’ei ara un classic de
la literatura gascona actuala :
« (…) que fení la bièrra e qu’espiè
l’òra : nau òras. Qu’èra totun estranh : qu’avè dit a ueit òras… ‘Bò,
que va arribar, ja, a l’entant que vau béver ua auta bièrra’.
Qu’anè tà la cosina e qu’aubrí
un botelhon de bièrra. Còp sec, ua tringlada que retrení : qu’anè tà l’entrada, n’èra pas l’interfòn, qu’anè tau
salon, qu’èra lo telefòn. Abans de gaha’u, que tuè la musica.
-Qu’escoti.
-Sebastian !
Excusa’m de non pas t’aver aperat, mes qu’èri en çò de Pat.
-En çò de
Pat ?
-Òc, Pat, ua qui
tribalha dab jo. Que m’avè invitada tà préner l’aperitiu e…
- … e que vas
arribar tà sopar adara ? N’i hè pas arren, vèn, Maria, que t’èi atenduda,
n’èi pas minjat arren e qu’èi ua hami a har paur a un lop !
-N’ei pas aquò
briga, Sebastian ! Dab Pat que partim tau restaurant adara. Que m’as
perpausat e…
-Totas
duas ?
-Òc… dab dus
amics son, tanben. Atau.
-… Que serà tà un
aute còp, alavetz.
-Òc, tà un aute
còp… Adiu !
Sebastian que bevó un gran
horrup de bièrra. Ne s’i vedè pas clar,
qu’avè lo cap pesant e quan anè getar lo botelhon de bièrra a la cosina e
prene’m un aute, que s’apercebó que ne marchava pas dret.
-E puish, mèrda,
ce disó tot hòrt, ne’m senti pas mei la fòrça de har lo sopar.
Que tornè tau salon, dab lo
botelhon de bièrra plen en la man. Qu’espiè hens lo jornau lo programa de la
television : a la cincau qu’i avè programat, tà dètz òras, Halloween III, un deus filmes d’orror
qui aimava lo mei.
« E ben, que vau passar un
bon moment », ce’s pensè.
Extrèit de la
fin de la novèla « Un bon moment »,
in Isabèu
de la Valèa, d’Eric
Gonzalès, Edicions Reclams, 2000, Pau. Pp 89-90.
Coma dins lo tèxte de Gonzalès, jamès ei pas
dit « amor » o encara mens
« t’aimi ». Se parla pas
dirèctament deus sentiments. Alidé parla de « paraules clau » entà evitar de parlar clarament
d’amor.
Dins la cultura
anglo-saxona aqueth tèma de la rompedura amorosa au telefòne, a l’interfòne o a
l’ordinator, le retrobam dins la comedia de las bonas, davancèra a l’epòca, Denise calls up (1995,
Hal Salwen). S’agís d’ua eroïna que viu tot au telefòne sense jamès encontrar
digun. La vesèm encara recentament dins lo filme dramatic Her (2013,
Spike Jonze).
